Các xét nghiệm miễn dịch trong chẩn đoán Sốt xuất huyết

03/11/2018

   Sốt xuất huyết (SXH) là bệnh truyền nhiễm cấp tính, có thể gây thành dịch do vi rút dengue gây ra. Bệnh lây lan do muỗi vằn đốt người bệnh nhiễm vi rút sau đó truyền bệnh cho người lành qua vết đốt. Hai loại muỗi vằn truyền bệnh là Aedes aegypti và Aedes albopictus, trong đó chủ yếu là do Aedes aegypti. Bệnh xảy ra ở tất cả các nước nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới. Ở Việt Nam, bệnh lưu hành rất phổ biến, xảy ra quanh năm nhưng thường bùng phát thành dịch lớn vào các tháng 7, 8, 9, 10. Bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và chưa có vắc xin phòng bệnh.

        Việc chẩn đoán nhiễm vi rút sốt xuất huyết thường không thể chỉ dựa vào các triệu chứng lâm sàng bởi vì triệu chứng sốt nhiều khi không rõ ràng, khó phân biệt với sốt do các nguyên nhân khác. Chẩn đoán chính xác nhiễm vi rút Dengue chủ yếu dựa vào các xét nghiệm sau:

        * Xét nghiệm Sinh học phân tử (Real-time PCR): để xác định sự có mặt của ARN vi rút Dengue trong máu ngay từ ngày đầu của SXH khi chưa có biểu hiện lâm sàng điển hình của SXH nhưng chỉ có thể thực hiện được ở các phòng xét nghiệm hiện đại.

           * Xét nghiệm miễn dịch: phát hiện kháng nguyên (Dengue NS1), phát hiện kháng thể (anti Dengue IgM và anti Dengue IgG). Kháng thể Dengue IgM thường xuất hiện muộn vào ngày thứ 3-4 và kháng thể Dengue IgG thường xuất hiện vào ngày thứ 14 sau khi nhiễm Dengue nguyên phát, nên việc chẩn đoán thường chậm; Kháng nguyên Dengue NS1 có thể phát hiện trong máu từ ngày đầu tiên cho đến ngày thứ 9 sau khi xuất hiện sốt, ở cả bệnh nhân nhiễm Dengue thể nguyên phát hoặc thứ phát, ngay cả khi Dengue-RNA còn (-) tính và Dengue IgM còn chưa xuất hiện.

            * Các loại xét nghiệm miễn dịch chẩn đoán sốt Dengue:

            - Xét nghiệm phát hiện kháng nguyên

           + Dengue NS1 test nhanh (đơn độc hoặc phối hợp NS1 + IgG và IgM)

           + Dengue NS1 ELISA

           - Xét nghiệm phát hiện kháng thể anti Dengue

          + Kết hợp IgM/IgG hoặc NS1 + IgM/IgG test nhanh

         + Anti Dengue IgM (ELISA)

         + Anti Dengue IgG (ELISA)

        + Anti Dengue IgM/IgG (ELISA)

        * Test nhanh chẩn đoán Dengue:

         Hiện nay, test nhanh phát hiện kháng nguyên Dengue NS1 và kháng thể Dengue IgM, IgG giúp sàng lọc và hỗ trợ chẩn đoán sớm nhiễm virus Dengue.

       Test nhanh chẩn đoán Dengue có độ nhạy và độ đặc hiệu khá dao động. Thử nghiệm trên nhiều loại test nhanh khác nhau thấy độ nhạy có thể dao động từ 70-92%, độ đặc hiệu từ 75-95%.

            * Thời điểm có thể phát hiện dấu ấn sinh học virus Dengue

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

             * Ý nghĩa lâm sàng:

Ngày sốt	NS1	IgM	IgG	Sốt Dengue
1 - 5	-	-	-	Không phải do Dengue
	+	-	-	Cấp thể nguyên phát
	+/-	+	-
	+	-	+	Cấp thể thứ phát
	+/-	+	+
6 - 9	-	-	-	Không phải do Dengue
	+/-	+	-	Cấp thể nguyên phát.
	+/-	+	+	Cấp thể thứ phát

         Kể từ ngày thứ 9 sau khi xuất hiện sốt (các xét nghiệm giảm đáng kể, không có ý nghĩa chẩn đoán).

         Bệnh sốt xuất huyết có nguy có gây xuất huyết và sốc nên cần chẩn đoán xác định có sốt do vi rút Dengue hay không. Sử dụng xét nghiệm miễn dịch với các dấu ấn sinh học là kháng nguyên NS1, kháng thể IgM, IgG có giá trị chẩn đoán xác định. NS1 và IgM có giá trị xác định đợt sốt hiện tại là do vi rút Dengue (sốt Dengue tiên phát). Trong khi đó IgG cho biết gần đây đã bị sốt do vi rút Dengue. IgG dương tính (IgM âm hoặc dương) gợi ý sốt Dengue thứ phát. Cần dựa vào ngày sốt để có chỉ định xét nghiệm hợp lý, nên kết hợp xét nghiệm cả NS1 và kháng thể IgM để tăng khả năng chẩn đoán.

         Để chẩn đoán một cách đầy đủ các giai đoạn của nhiễm vi rút sốt Dengue, xét nghiệm kháng nguyên Dengue NS1 và các kháng thể Dengue IgM và IgG cần phải được chỉ định cùng với nhau. Để phát hiện các type huyết thanh của vi rút Dengue, có thể chỉ định thêm xét nghiệm Dengue-RNA từ ngày đầu tiên đến ngày thứ 5 sau khi xuất hiện sốt./.

Bs Đặng Văn Tuấn - Phó giám đốc TTYT huyện Phú Vang